Блоги
Жазбалар лентасы (376) Барлық блогтар Жекелік Ұжымдық
Алға Әлем.Ұлы күйші Құрманғазы
Ұлы күйші Құрманғазы


-Домбыра үйренемін
Маған тіпті түк емес күй дегенің,-
Деп ағаға
Әжемді сүйреледім.
Тек, әттеген,
Күй тілін қойдым ұқпай.
Тыңқылдатып тартқаным
Күй боп шықпай,
Екі ай өтті ештеңе қойдым ұқпай,
Шағым еді қиналып мазам кеткен.
-Қош, аға,-демек болып Балтабайға
Тағат таппай отырдым жалғыз тосып.
Тек кенеттен
Күй күмбірлей жөнелді.
Кеттім шошып.
Күй сөйлеп тұр,
Адамша тіл қатып тұр,
Жан дүниеме тұрғандай төгіліп нұр.
Күмбірлей төгілген күй кірді есіктен,
Мұғалімім Балтабай аға менің:
-Жаңа ғана күй дейді сен естіген
Құрманғазы күйі еді
Күйдің аты «Не кричи, не шуми»
Деді дағы сынайын қарымыңды,
Сен қайталап сол күйді берші қағып.
«Не кричи, не шуми»,
«Не кричи» , «не шуми».
Ызың қағып құлақта қалған тұнып,
Бірте-бірте он саусақ еркін жүзді.
Домбыра айдын төсінде сеңді бұзып,
Өз-өзіме ырза боп тұрдым күліп.
-Құрманғазы бабамыз салған бүлік
Астраханьда айдауда жүргенінде
Күй сыйлапты бейтаныс елге мүлде.
Сол осы күй «Не кричи, не шуми»
Арбалы қазақ паромға кірерінде.
Бір әйелдің сәлісін іле-міне,
Арбасының арысы жайпай-майпай,
Урядниктің әйелін абайламай...
-Құртайынба көзіңді, дикий малай?!
Урядник сол жерде салыпты айқай.
Тақсырлап қазақ байғұс жаны шығып,
Ұлыққа басын иіп тұрды бұғып.
Төзбейтін қорлыққа да, зорлыққа да,
Кетіпті Құрекеңнің даусы шығып.
«Не кричи, не шуми» деп
Жіберердей ақырды жерге тығып.
Жан серігі домбыра қасында еді,
Өршіл күйге жіберді басып енді,
Сол осы күй «Не кричи, не шуми».
Күйдің тілін ұғынған ұлық сасып,
Құрекеңнен кетіпті аулақ қашып.
-Мына күй ойнақы, күлкілі екен,
Мұң мен зарға құрылған күйі барма.
Онда мына күйді сен тыңдап барла.
«Аман бол шешем, аман бол»
«Аман бол шешем, аман бол»,-
Деп қос ішек күңіреніп басты зарға.
Қағып алып мендағы күңіренттім,
Қағып алмас айтшы өзің амал бар ма?
Күйдің тілін ұқтырған Сыздықовты
Мұғалімім дей тұра тіптен мықты.
Жан-тәніммен сүйем мен,
Құрманғазы секілді ұлылықты.


Сүлеймен Баязитов
Ұлағатты ұстаздарғаҰлағатты ұстаздарға
Барша ұстаздар қауымы!
Сәлем бердім, сіздерге.
Білім нәрін себейік,
Борыш болған біздерге.

Ұстаз деген ұлы есімді ардақтап,
Сөзімізді әрбір айтқан салмақтап.
Білімге жетелеген барша жанды,
Жүрсін деймін, сіздерді ел мадақтап!
Алға Әлем.Ислам діні – тірегің
(Толғау)

Ислам діні – тірегің


Алланың ақ жолынан адастырып,
Адамзат санасына салған бүлік.
Жаһанға Кеңес атты келген заман
Діңдарлардың ауызына салып құлып
Ислам діні діңгегін алмақ жұлып.
Болғанда діндарлар аз қырылды ма ?
Күңіренді ел,
Күйзелді ел, еңіреді,
Әділетсіздік жегі құрттай кеміреді.
Айырылған дін пірадарлар абыздардан
Еңсесі езілмейтін темір ме еді?
Әйтсе де шыдап берді сабыр сақтап,
Ал Кеңес діндарларды жатты даттап.
Абайсыз атын айтқан айыпталып,
О дүние босағасынан жатты аттап.
Әйтсе де дінге сенім берік еді,
«Алланың өзі де рас, сөзі де рас» деуменен
Жер ана қойынына еніп еді.
Сақтағандар Алланы жүрегінде
Дін қайта оралар деп сеніп еді.
Ақылға қашандағы сенім серік
Жан екен дейтіндердің діні берік,
Сауатсыз болуы да ғажап емес,
Әйтсе де бас тартпады діннен жеріп.
Негізін сол сенімнің қалап Алла,
Дамытқан ұстаз десек дауың бар ма?
Сол ұстаз кімдер еді қиын сәтте
Дін үшін қарсы шыққан қалың жауға?!
Алашқа Исламды таныстырған,
Ғасырларда бізден шалғай алыс тұрған.
Йассауи, онан бермен Бекет өткен,
Әулие қалың қазақ тәуап қылған.
Бұлардың Ислам үшін орны ерек,
Исабек Ишан Ертіс өңірін нұрға бөлеп,
Өңірге ислам дінін таратушы
Ишанды қуаттады ел тәңір жебеп.
Мәшһүрді қалай айтпай тұра аламыз,
Атанған бала Мәшһүр, асқан зерек.
Сол Мәшһүр ортамыздан шыққан жарып,
Жатырмыз әулиені жаңа танып.
Есімін Ақбалықтың естігенде,
Біраз ел қалғаны анық қанаттанып.
Ұмыттық есімдерін ұмыттырған,
Кеңес ед Исламды шалған құрбан.
Алланы ұмыттыра алмады ол,
Талайын тайталаста Құдай ұрған.
Еңбегі ұстаздардың тек кетпепті,
Дінсіздер жұлынса да жұлып көкті.
Қалың жұрт қалған тіптен діндарларсыз,
Білдірмей бір әрекет бастап кетті.
Жатарда «Бісміллә» де- шошымайсың,
Далада «бісміллә» деп отырғайсың.
Тұрғанда Алла өзің оңғар жолды,
Өткенде бейіт қасынан қолың жайып,
«Аллаһуакбар» тие берсін десең болды.
Ұрпақтың құлағына құйып күнде,
Құдай жоқ деген сөзді ұмыттырды.
Үлкендер қиырдағы ауылдарда
Ашатын ауыздарын бір Алла деп,
Намазын оқып бір сәт дамылдарда
Алланың шүкір дер ед бергеніне,
Дін аман оразаны көргеніне.
Дінсіздер бұл амалдан бейхабар ед,
Алла деп тілі шыққан жөргегінде.
Сіңірді ата салтты санасына,
Алаштан ата салты қалған мұра.
Кішірей кішірейгенге құлың емес,
Менменге күнің үшін құлдық ұрма.
Біреуді біреумен атыстырып,
Өсек айтып ел жұртты шатыстырып,
«Әй, кәпір» атанудан сақтан, балам.
Кеудеңді көкке мәңгі көтермегін,
Сәт түсіп шыңға шықсаң күнің туып.
Ешқашан кісі ақысын жемегейсің,
Жөн сөзге
Менікі жөн демегейсің.
Ұрлық түбі, қарағым, қорлық деген,
Әлсізді күшің жетсе демегейсің.
Сауап бар, обал барын есте ұстағын,
Ол сауап қолың созсаң жанға жарым.
Ол обал тартып алсаң қолда барын,
Осылай тәлім алған ұландардың
Тайғаны дұрыс жолдан жалғыз жарым.
Зорлық пен зомбылыққа жол берілген,
Заманда кетік тісті кемпірлерді
О, тәуба-ай, шынымды айтсам, сағынамын.
Қатыгез ұрпақтарды жөнге салар
Ағайын айтшы болса бір амалын.
Ұрпағың ары таза, жаны таза,
Ешқашан ел бүлдіріп баспас жаза.
Түрмеде өмір өтіп тартса жаза,
Жарық күні жаныңның жұбанышы.
Не пайда мына өмірде барлығыңа
Ұрпағың бала жастан арды мұра.
Десеңіз
Тізгінін тәрбиенің қолыңда ұста,
Келмекші сонда орнына барлығы да.
Ата дін, ата салтын ардақтаған,
Өсірген ата- анасын зарлатпаған.
Ислам дінін серік қып өскендердің
Астына тар қапаста нар батпаған.


Сүлеймен Баязитов
НҰр+1Жүгіріп өт
60 жастан асқан апайына бауыры: светофорсыз жаяулар өтетін жерден жүгіріп өт, себебі асықпай шіреніп өткендерді машинаның ішіндегі жүргізушілер: " жүрісін қарашы, шіреніп әкең, шешең .." деп боқтайды депті.
Алға Әлем.Шәкен аға
Шәкен аға


-Шәкен аға фильмдерін көрдің бе?
-Көргенмін.
-Соның бірін маған атап бер,- дедім.
-Алдар көсе.
-Дұрыс.
-Бірақ Алдар көсе
Ғасырларда әлденеше
Болған ненің кейіпкері?
-Аңыздың.
Ол аңызда
Алдайтын да,
Арбайтын да.
Тал бойында
Бар өнерін
Арам байға,
Төрелерге
Бүйі дейін тиген елге
Қарсы үнемі
Жұмсағанда,
Шоқтай қарып, от боп жанды.
Аялаған адал жанды,
Аспандаған асқақ әні.
Шәкен ата бейнелеген
Алдар көсе
Тарих болып қалды мәңгі.

Сүлеймен Баязитов
Алға Әлем.Ұнатамын
Ұнатамын


Сыныптасым Тамараның
Ұнатамын ән салғанын.
Ырғағына дауысының
Тебіреніп тамсанамын.
Ән біткенде еріксізден
Көтерілед қос бармағым.
Мұны қалған байқап Кәрім,
Жүред маған тігіп кәрін.
Әніне ме, өзіне ме,
Күлкі үйірілген көзіне ме?
Тамараға ынтызарамын,
Оны өскенде анықтармын.

Сүлеймен Баязитов
Алға Әлем.Биші Шара Жиенқұлова
Биші  Шара Жиенқұлова


-Шара әжем би өнерін
Түлеткенін білер ме едім?-
Дейді Гүлден масаттанып,
Би кітабын қолына алып.
Қамажайды шалқып билеп,
Киіз басып, салады өрнек.
Би – өнер, бұл емес ермек,
Шара әжесін үлгі тұтқан,
Биші қыз ол жүрек жұтқан.

Сүлеймен Баязитов
Алға Әлем.Қазақ боксының атасы
Қазақ боксының атасы


Бокс десе ішкен асын,
Жерге қойған сыныптасым
Маған қарап керіп қасын:
-Білесің бе?- деп сұрады,
-Бокстың кім айтшы атасы?
-Білмеймін.
-Алғаш қазақ балаларын
Жаттықтырған салып жанын
Шоқыр Бөлтекұлы бабамыздың
Тарихында ел боксы
Сайрап жатыр салған ізі.
Талайлардың ашқан бағын,
Ниеті ізгі жаны жалын.
Шоқыр баба шәкірттері
Бабамыздың жалғап жолын,
Сан биікке созды қолын.
Әр жүректе мақтаныш боп
Қалды мәңгі есімі оның.

Сүлеймен Баязитов
Алға Әлем.Бұлақ
Бұлақ


Шың басынан құлдырап,
Құлап аққан тас бұлақ.
Әлденені былдырап,
Айтатындай тұр құлақ.
Әй, балалар, балалар,
Тентекке не шара бар?
Суымды тұнық лайлап,
Мәз боп санын сабалар.
Лақтырып небір қоқысты,
Жағамды сол қоқытты.
Арнама әкеп төгеді,
Күл қоқысты, боқтықты.
Әй, балалар, тентектер,
Басып қансаң шөліңді,
Ластамаңдар төрімді!
Өтінемін сендерден!-
Деп тұрғандай көрінді.

Сүлеймен Баязитов
Алға Әлем.Хрущевті тақырға отырғызған
Хрущевті тақырға отырғызған


Сәмен өзіне әлдекім сыйға тартқан кітапты қолына алып, самарқау көз салып отыр. Кенет көзі «Хрущевті тақырға отырғызған» деген тақырыпқа түсе кеткені.

Сол кезде мұның: «Хрущеві кім? Аты әлемге әйгілі «жүгеріші» Хрущев пе, жоқ әлде екі ауылдың бірінде арақтан басы артылмай жүрген ішкіштердің бірі ме?»- деген ой иектеген. «КСРО президенті...» деген жолдарды оқығанда, мұның ауылдағы арақ кешке зәредейде қатысы жоқ екенін әңгіме «жүгерші» Хрущев туралы екеніне шүбәсі қалмады.

Рас, арагідік әлдекімдердің естелігінде аты аталып қалғаны болмаса, қазақ әдебиетінде әзірше Хрущев туралы қалам тартушы жоқтың қасы.
Әңгіме авторы сол кемшіліктің орнын толтырмақ болды ма екен?

Тек КСРО –да Хрущев ел басқарған жылдарда президент деген атымен болмағанын ел тарихын білмейтін бұл не қылған журналист?

Әлде ертегі ме?..
Олай деуге біздің өңірдегі бірден-бір таулы аймақтың сол жерде шығатын үнпарақтың, тіпті басылым бастығының аты-жөні мен мұңдалап тұр. Ол аз десеңіз, Хрущевті алдап соғып, тақырға отырғызушы да сол басылым бастығы.

Әңгіме арқауы: Тың өлкесін құрып, қазақтың аузын ақ нанға тигізген Хрущев күндердің күнінде сол қазақтардың мұның атын әлемге жайған жүгеріні қалай өсіріп- баптап жатқанын өз көзімен көріп, таныспақ болып, сол тұстағы Целиноградқа ат басын тірейді. Оның сапарының мақсатын білген тұста лауазымды билік иелері шошып кетсе керек. Өйткені желкілдеп өсіп тұрған егістік алқап жоқ еді.

Басшылардың бірі ығып, бірі бұғып қалса керек. Содан біздің таулы аймаққа Хрущев өзі жалғыз ұшады. Сол кезде таулы аймақты ашса алақандарында, жұмса жұдырықтарында ұстап, жатқызып, тұрғызып, жүргізіп тұрған жоғарыдағылардың қас-қабағын бағып, олар «иіл» десе, иіліп, олар «бүгіл» десе, бүгіліп отырған таулы аймақ басшылары билік иелерінің әрекеттеріне секем алып селт еткен.

Хрущев жол басшылыққа аудандық үнпарақтың редакторы Өтірік Оңбағаровты ұшаққа желкелегендей жетектеп келіп мінгізіп жібереді.

Таулы -тасты аймаққа құнарлы қара топырақ қайдан келсін? Жүгері көктей солған. Содан Өтірік Оңбағарұлының есіне арпа егілген алқаптың көпке дейін көкпеңбек болып тұратыны түсе кетсе керек. «Жүгері егілген алқап әне-міне» деп құс қанаты талатын биіктікте ұшып келе жатқан самолёттен арпа егілген аймақты көрсете беріпті, көрсете беріпті...

Анау басын изеп: «Жақсы, жақсы, айтарлықтай»,- деуден жалықпаған сыңайлы.
-Сіздің аудан жүгеріден мол өнім алғалы тұр,- деген.

Бұған масаттанған редактор ұшқыштардан: «Сәл төменірек ұшуға болмас па екен?»- деп сұраса керек.

-Онсыз да қарғыс атқыр қара тастың қайсына соғылып, күл-паршамыз... Мұны естіген Хрущевтің екі көзі шарасынан шығып: «Дереу биікке көтеріліңдер, қайтамыз!»- депті.

Сөйтіп, біздің Алдар Көседен асып туған ағамыз Хрущевті тақырға отырғызған екен.
-Апыр-ай, ә?!..

Бір қарағанда, әңгіме авторы қазақтың елі мен жерінің Хрущевте кеткен кегін қайтарып, ит терісін басына қаптаған сыңайлы. Тек өтіріктің құрығы бір-ақ тұтам.

Ол- бір.
Екіншіден, саясаттан да,тарихтан да бейхабар, ең бастысы, жазу өнері түсіне де кірмейтін қарындасымыздың айға атылған арыстандай ойсыз әрекетіндей қазіргі қазақ журналистикасында жүрген шала - пұла, менмен, талантсыз да талғамсыз кейбір журналистердің мүшкіл халі осылай кете барса, не болмақ?..

Көңілге түйне түйткіл тастайды екен...
Сүлеймен Баязитов
Беттер: 1 2 3 Келесі Соңғы

Блогтағы жазбалар