+5 RSS-лента RSS-лента

Алға Әлем.

Блог авторы: Сүлеймен Баязитов
Ислам діні – тірегің
(Толғау)

Ислам діні – тірегің


Алланың ақ жолынан адастырып,
Адамзат санасына салған бүлік.
Жаһанға Кеңес атты келген заман
Діңдарлардың ауызына салып құлып
Ислам діні діңгегін алмақ жұлып.
Болғанда діндарлар аз қырылды ма ?
Күңіренді ел,
Күйзелді ел, еңіреді,
Әділетсіздік жегі құрттай кеміреді.
Айырылған дін пірадарлар абыздардан
Еңсесі езілмейтін темір ме еді?
Әйтсе де шыдап берді сабыр сақтап,
Ал Кеңес діндарларды жатты даттап.
Абайсыз атын айтқан айыпталып,
О дүние босағасынан жатты аттап.
Әйтсе де дінге сенім берік еді,
«Алланың өзі де рас, сөзі де рас» деуменен
Жер ана қойынына еніп еді.
Сақтағандар Алланы жүрегінде
Дін қайта оралар деп сеніп еді.
Ақылға қашандағы сенім серік
Жан екен дейтіндердің діні берік,
Сауатсыз болуы да ғажап емес,
Әйтсе де бас тартпады діннен жеріп.
Негізін сол сенімнің қалап Алла,
Дамытқан ұстаз десек дауың бар ма?
Сол ұстаз кімдер еді қиын сәтте
Дін үшін қарсы шыққан қалың жауға?!
Алашқа Исламды таныстырған,
Ғасырларда бізден шалғай алыс тұрған.
Йассауи, онан бермен Бекет өткен,
Әулие қалың қазақ тәуап қылған.
Бұлардың Ислам үшін орны ерек,
Исабек Ишан Ертіс өңірін нұрға бөлеп,
Өңірге ислам дінін таратушы
Ишанды қуаттады ел тәңір жебеп.
Мәшһүрді қалай айтпай тұра аламыз,
Атанған бала Мәшһүр, асқан зерек.
Сол Мәшһүр ортамыздан шыққан жарып,
Жатырмыз әулиені жаңа танып.
Есімін Ақбалықтың естігенде,
Біраз ел қалғаны анық қанаттанып.
Ұмыттық есімдерін ұмыттырған,
Кеңес ед Исламды шалған құрбан.
Алланы ұмыттыра алмады ол,
Талайын тайталаста Құдай ұрған.
Еңбегі ұстаздардың тек кетпепті,
Дінсіздер жұлынса да жұлып көкті.
Қалың жұрт қалған тіптен діндарларсыз,
Білдірмей бір әрекет бастап кетті.
Жатарда «Бісміллә» де- шошымайсың,
Далада «бісміллә» деп отырғайсың.
Тұрғанда Алла өзің оңғар жолды,
Өткенде бейіт қасынан қолың жайып,
«Аллаһуакбар» тие берсін десең болды.
Ұрпақтың құлағына құйып күнде,
Құдай жоқ деген сөзді ұмыттырды.
Үлкендер қиырдағы ауылдарда
Ашатын ауыздарын бір Алла деп,
Намазын оқып бір сәт дамылдарда
Алланың шүкір дер ед бергеніне,
Дін аман оразаны көргеніне.
Дінсіздер бұл амалдан бейхабар ед,
Алла деп тілі шыққан жөргегінде.
Сіңірді ата салтты санасына,
Алаштан ата салты қалған мұра.
Кішірей кішірейгенге құлың емес,
Менменге күнің үшін құлдық ұрма.
Біреуді біреумен атыстырып,
Өсек айтып ел жұртты шатыстырып,
«Әй, кәпір» атанудан сақтан, балам.
Кеудеңді көкке мәңгі көтермегін,
Сәт түсіп шыңға шықсаң күнің туып.
Ешқашан кісі ақысын жемегейсің,
Жөн сөзге
Менікі жөн демегейсің.
Ұрлық түбі, қарағым, қорлық деген,
Әлсізді күшің жетсе демегейсің.
Сауап бар, обал барын есте ұстағын,
Ол сауап қолың созсаң жанға жарым.
Ол обал тартып алсаң қолда барын,
Осылай тәлім алған ұландардың
Тайғаны дұрыс жолдан жалғыз жарым.
Зорлық пен зомбылыққа жол берілген,
Заманда кетік тісті кемпірлерді
О, тәуба-ай, шынымды айтсам, сағынамын.
Қатыгез ұрпақтарды жөнге салар
Ағайын айтшы болса бір амалын.
Ұрпағың ары таза, жаны таза,
Ешқашан ел бүлдіріп баспас жаза.
Түрмеде өмір өтіп тартса жаза,
Жарық күні жаныңның жұбанышы.
Не пайда мына өмірде барлығыңа
Ұрпағың бала жастан арды мұра.
Десеңіз
Тізгінін тәрбиенің қолыңда ұста,
Келмекші сонда орнына барлығы да.
Ата дін, ата салтын ардақтаған,
Өсірген ата- анасын зарлатпаған.
Ислам дінін серік қып өскендердің
Астына тар қапаста нар батпаған.


Сүлеймен Баязитов
Шәкен аға
Шәкен аға


-Шәкен аға фильмдерін көрдің бе?
-Көргенмін.
-Соның бірін маған атап бер,- дедім.
-Алдар көсе.
-Дұрыс.
-Бірақ Алдар көсе
Ғасырларда әлденеше
Болған ненің кейіпкері?
-Аңыздың.
Ол аңызда
Алдайтын да,
Арбайтын да.
Тал бойында
Бар өнерін
Арам байға,
Төрелерге
Бүйі дейін тиген елге
Қарсы үнемі
Жұмсағанда,
Шоқтай қарып, от боп жанды.
Аялаған адал жанды,
Аспандаған асқақ әні.
Шәкен ата бейнелеген
Алдар көсе
Тарих болып қалды мәңгі.

Сүлеймен Баязитов
Ұнатамын
Ұнатамын


Сыныптасым Тамараның
Ұнатамын ән салғанын.
Ырғағына дауысының
Тебіреніп тамсанамын.
Ән біткенде еріксізден
Көтерілед қос бармағым.
Мұны қалған байқап Кәрім,
Жүред маған тігіп кәрін.
Әніне ме, өзіне ме,
Күлкі үйірілген көзіне ме?
Тамараға ынтызарамын,
Оны өскенде анықтармын.

Сүлеймен Баязитов
Биші Шара Жиенқұлова
Биші  Шара Жиенқұлова


-Шара әжем би өнерін
Түлеткенін білер ме едім?-
Дейді Гүлден масаттанып,
Би кітабын қолына алып.
Қамажайды шалқып билеп,
Киіз басып, салады өрнек.
Би – өнер, бұл емес ермек,
Шара әжесін үлгі тұтқан,
Биші қыз ол жүрек жұтқан.

Сүлеймен Баязитов
Қазақ боксының атасы
Қазақ боксының атасы


Бокс десе ішкен асын,
Жерге қойған сыныптасым
Маған қарап керіп қасын:
-Білесің бе?- деп сұрады,
-Бокстың кім айтшы атасы?
-Білмеймін.
-Алғаш қазақ балаларын
Жаттықтырған салып жанын
Шоқыр Бөлтекұлы бабамыздың
Тарихында ел боксы
Сайрап жатыр салған ізі.
Талайлардың ашқан бағын,
Ниеті ізгі жаны жалын.
Шоқыр баба шәкірттері
Бабамыздың жалғап жолын,
Сан биікке созды қолын.
Әр жүректе мақтаныш боп
Қалды мәңгі есімі оның.

Сүлеймен Баязитов
Бұлақ
Бұлақ


Шың басынан құлдырап,
Құлап аққан тас бұлақ.
Әлденені былдырап,
Айтатындай тұр құлақ.
Әй, балалар, балалар,
Тентекке не шара бар?
Суымды тұнық лайлап,
Мәз боп санын сабалар.
Лақтырып небір қоқысты,
Жағамды сол қоқытты.
Арнама әкеп төгеді,
Күл қоқысты, боқтықты.
Әй, балалар, тентектер,
Басып қансаң шөліңді,
Ластамаңдар төрімді!
Өтінемін сендерден!-
Деп тұрғандай көрінді.

Сүлеймен Баязитов
Хрущевті тақырға отырғызған
Хрущевті тақырға отырғызған


Сәмен өзіне әлдекім сыйға тартқан кітапты қолына алып, самарқау көз салып отыр. Кенет көзі «Хрущевті тақырға отырғызған» деген тақырыпқа түсе кеткені.

Сол кезде мұның: «Хрущеві кім? Аты әлемге әйгілі «жүгеріші» Хрущев пе, жоқ әлде екі ауылдың бірінде арақтан басы артылмай жүрген ішкіштердің бірі ме?»- деген ой иектеген. «КСРО президенті...» деген жолдарды оқығанда, мұның ауылдағы арақ кешке зәредейде қатысы жоқ екенін әңгіме «жүгерші» Хрущев туралы екеніне шүбәсі қалмады.

Рас, арагідік әлдекімдердің естелігінде аты аталып қалғаны болмаса, қазақ әдебиетінде әзірше Хрущев туралы қалам тартушы жоқтың қасы.
Әңгіме авторы сол кемшіліктің орнын толтырмақ болды ма екен?

Тек КСРО –да Хрущев ел басқарған жылдарда президент деген атымен болмағанын ел тарихын білмейтін бұл не қылған журналист?

Әлде ертегі ме?..
Олай деуге біздің өңірдегі бірден-бір таулы аймақтың сол жерде шығатын үнпарақтың, тіпті басылым бастығының аты-жөні мен мұңдалап тұр. Ол аз десеңіз, Хрущевті алдап соғып, тақырға отырғызушы да сол басылым бастығы.

Әңгіме арқауы: Тың өлкесін құрып, қазақтың аузын ақ нанға тигізген Хрущев күндердің күнінде сол қазақтардың мұның атын әлемге жайған жүгеріні қалай өсіріп- баптап жатқанын өз көзімен көріп, таныспақ болып, сол тұстағы Целиноградқа ат басын тірейді. Оның сапарының мақсатын білген тұста лауазымды билік иелері шошып кетсе керек. Өйткені желкілдеп өсіп тұрған егістік алқап жоқ еді.

Басшылардың бірі ығып, бірі бұғып қалса керек. Содан біздің таулы аймаққа Хрущев өзі жалғыз ұшады. Сол кезде таулы аймақты ашса алақандарында, жұмса жұдырықтарында ұстап, жатқызып, тұрғызып, жүргізіп тұрған жоғарыдағылардың қас-қабағын бағып, олар «иіл» десе, иіліп, олар «бүгіл» десе, бүгіліп отырған таулы аймақ басшылары билік иелерінің әрекеттеріне секем алып селт еткен.

Хрущев жол басшылыққа аудандық үнпарақтың редакторы Өтірік Оңбағаровты ұшаққа желкелегендей жетектеп келіп мінгізіп жібереді.

Таулы -тасты аймаққа құнарлы қара топырақ қайдан келсін? Жүгері көктей солған. Содан Өтірік Оңбағарұлының есіне арпа егілген алқаптың көпке дейін көкпеңбек болып тұратыны түсе кетсе керек. «Жүгері егілген алқап әне-міне» деп құс қанаты талатын биіктікте ұшып келе жатқан самолёттен арпа егілген аймақты көрсете беріпті, көрсете беріпті...

Анау басын изеп: «Жақсы, жақсы, айтарлықтай»,- деуден жалықпаған сыңайлы.
-Сіздің аудан жүгеріден мол өнім алғалы тұр,- деген.

Бұған масаттанған редактор ұшқыштардан: «Сәл төменірек ұшуға болмас па екен?»- деп сұраса керек.

-Онсыз да қарғыс атқыр қара тастың қайсына соғылып, күл-паршамыз... Мұны естіген Хрущевтің екі көзі шарасынан шығып: «Дереу биікке көтеріліңдер, қайтамыз!»- депті.

Сөйтіп, біздің Алдар Көседен асып туған ағамыз Хрущевті тақырға отырғызған екен.
-Апыр-ай, ә?!..

Бір қарағанда, әңгіме авторы қазақтың елі мен жерінің Хрущевте кеткен кегін қайтарып, ит терісін басына қаптаған сыңайлы. Тек өтіріктің құрығы бір-ақ тұтам.

Ол- бір.
Екіншіден, саясаттан да,тарихтан да бейхабар, ең бастысы, жазу өнері түсіне де кірмейтін қарындасымыздың айға атылған арыстандай ойсыз әрекетіндей қазіргі қазақ журналистикасында жүрген шала - пұла, менмен, талантсыз да талғамсыз кейбір журналистердің мүшкіл халі осылай кете барса, не болмақ?..

Көңілге түйне түйткіл тастайды екен...
Сүлеймен Баязитов
Қып-қызыл...
Қып-қызыл...


Қаттыбаланың көзі осы қыстауға қарай көсілтіп келе жатқан салт аттыны қиядан шалған. Атқа бір жамбастап қисая отырысынан, ат желігенде қопаң-қопаң етіп, бір орыннан екінші орынға ұшып-қонған сауысқандай шоқаң-шоқаң етісінен, мұның қой фермасының меңгерушісі Сәруар екенін бірден танып, қозы көш жерден алдынан шығып қарсы алған.

Амандықтан соң: «Біздің үйдегі ағаң төсек тартып жатқанына жарты айдың жүзі болды. Колхоз бастығына өзім арнайы барып жолықтым. «Көлік жіберемін.

Аудан орталығына апарып дәрігерге көрсетіңіз»,- деп еді. Оған да бірнеше күн өтті. Сізге ештеңе деген жоқ па?»- деп сұраған .Ол мұның сәлемін салғырт алып, манадан үнсіз келе жатқан ферма меңгерушісінің сол сәт талағы тарс айрылды.

-Әй, алжыған қақбас, сенің зәредей болсын партияның саясатынан хабарың бар ма, жоқ па? Жоқ, әлде партияға қарсысың ба? (бұл сөз оның бісмілләсі еді). Сол сәт ол Қаттыбалаға қаһарын тігіп, кәрлене қарады.

-О, несі ей?!- деді сөзін одан әрі сабақтап,- партия үшін сенің шалың ыз-ыз етіп ұшып, қоқыстан-қоқысқа қонып жүрген қара маса! Ұқтың ба? Қаттыбала басын изеді.

-Ол бүгін өле ме, ертең өле ме партияға бәрібір. Осы сәт өзіне-өзі риза болған кейіпте партия үшін сенің шалыңдай шалдардың оны өлсе түк емес, ал бір тоқты өле қалса... Коммунист Сәруар Шалдуарұлы, қайда қарадыңыз?- деп сұраудың астына алады.

-Е-е, солай де, - деді Қаттыбала мұның ыңғайына көшкен сыңай танытып.
-Әйтеуір бір сұрау бар екен ғой.

-Енді қалай деп едіңіз?- деді анау екіленіп. -Бүгін ауыл орталығында ауданның бірінші хатшысы жиналыс өткізбек. Сағатына қарап: «Әне- міне дегенше келіп те қалар»,- деп аудан орталығынан ауылға өтетін жолға көз тастаған.
-Содан соң сіздің ферма жолда тұр.

Соған соға қалса, ондағылар әлденені көйтіп жүрмесін. Сен бақылау жаса, ауыздарын аштырмайтын бол,- деп колхоз бастығы мені күн ілгері осында жіберді. Бұл – партиялық тапсырма. Ал сен болсаң... аузыңа келгенді оттап... бері таман жақындашы!

Оның не айтқалы тұрғанын түсінбеген Қаттыбала бір басып, екі басып бұған жақындай берген. Сол сәт Сәруар қамшысын үйіріп: -Иттің қатыны!- деген ақырып, - ана хатшыға аузыңнан қағынып, бірдеңе дедің бар ғой, ажалың менен!- деп қамшысын сілтей бергенде, Қаттыбала денесіне дарытпай қолын ұстап үлгерген.

Осы сәт абалай үрген иттермен жарыса сәлем берген ауыл адамдары оның сөзін бөлген. Ол атынан түсіп, өзін қарсы алған қойшылармен бірге мал қорасына кірген тұста. Бұл меңгерушінің атына қарғып мініп, айдау жолға қарай ағыза жөнелді.
- Лағынеттің басынуын- ай! Тіпті қамшысын сілтеп!..- осылай деп ол даланы басына көтеріп, аңырап жылап жіберді. Ызалы еді.

Жол жиегіне жеткен тұста аттан түсіп, алға қарай жаяу беттеді. Ағып келе жатқан қара волганың алдын кес-кестеп:
-Тоқта, тоқта!- деп ышқына айғайлай ұмтылды. Әлден соң ауданның бірінші хатшысы машинасынан түсіп, бас изеп:
-Жайшылық па, жеңгей?-деп сұрады.

-Жайшылық болса, алдыңнан шығып жолыңды кесер ме едім? Иттен туып, іннен шыққаным жоқ, қазақы қалыпты тәрбие алған жандардың бірімін,- деді ол.
- Ана фермада менің күйеуім сіздің қып-қызыл коммунисіңіз қара тышқақтан өлгелі жатыр.

Соған бір көмегі болмас па екен?- деп алдыңыздан шығып едім.
-Ол кісінің аты-жөні кім?

-Ол кісі соншалықты жуас адам. Содан ба ауылдың басшы-қосшылары «Қаттыбаланың күйеуі» деп атайды. Сіз де ...
Ал Сәруар жайлы жақ жазбаған. Жазасын Алла берсін деумен шектелген еді.
Байғұстың көрер жарығы бар екен. Бірер күннен кейін сырқатынан айыға бастады.

Қаттыбаланың тілегі қабыл болды ма кім білсін, ферма меңгерушісі қойшының әйелінің көрпесін былай қойып, етегін түріп, әйелдің енесі үстінен түсіп, айғай-шудан басы арыла алмай қалды. Келіншектің айтысына қарағанда, мұны да «партияға қарсысың ба?» деп қорқытып дегеніне жетсе керек.

Ісін партия жиналысында қаралып, қызметінен босады. Сол тұста ғой ауыл ақсақалдарының бірі: «Қара тышқақ партия, ойнасқор партия мыналар өзі партияны қолжаулық қылып бітті-ау!»- деп ренжіпті. Бұл енді жалғыз оның емес, көпшіліктің кейісті көңілін меңдеген түйне түйткілі еді.

Сүлеймен Баязитов
Бас ақын
Бас ақын


Тойда шамадан тыс қызып отырған ел ағаларының бірі арнау өлеңін оқып, онысын мерейтой иесіне табыстап отырған орнына қарай маң басып бара жатқан ақынды тоқтатып: «Сен қазірден бастап осы облыстың бас ақынысың!
Мен солай ұйғардым!»- деп салды.

Сол сәт ду қол шапалақтау құттықтауға ұласып, арагідік бірер өлеңі жергілікті газетке қырналып,тырналып, күзеліп, түзеліп басылып тұратын пақырыңыз бір-ақ сәтте аймақтың бас ақыны болып шыға келді.
Сол күннен бастап «аймақтың бас ақыны» деген алып- қашпа атақ әлгіге қара күйеше жабысты.

Газеттің бөлім меңгерушісі, әдебиет бетін әзірлей қалса, редакторы: «Әлгі бас ақынның өлеңдері бар ма?»- деп сұрар еді.
-Бар,- десе...
-Дұрыс!- деп бетке батасын беретін.
- Жоқ,- дей қалса...
- Сен өзі... не тантып тұрсың?
Пәленшенің тойында облыстағы екінің бірі оны бас ақын дегенін естіген жоқ па ең? - деп түлкі көрген бүркіттей түйілер еді.

-Жазбаса, заказ беріп жаздырт. Мына бетті содан соң әкелерсің!- деп шығарып салатын болды.
Еңбегі осылай бірнеше рет еш болған бөлім меңгерушісінің күйіп кетіп: «Қазақтың бас ақыны – Абай, мұны айтқан мен емес – Ахмет Байтұрсынов.

Ал сіздер айтып жүрген облыстың бас ақыны – қазақ әдебиетіндегі дауасыз дерт, сыздауық. Шекпен киген данышпан Абай ғана, Макентожды миғұла жетіп жатыр,- деп Қадыр ақын текке айтты дейсіз бе? Бұл да сол миғұланың бірі мінез танытамын деп мәдениет бөлімінен өндіріс бөлімінің әдеби қызметкерлігіне төмендетілгені.

Бұл байғұс мәдениет бөлімін ұршықша үйіргенімен өндіріс деген пәленің неден басталып, неден аяқталатынын біле қоймайтын. Қаламақыдан қала берді бірі аға, бірі ініден құрақ ұшып тұратын мәдениет саласының қызметкерлерінен көз жазды.

Әсіресе «Жырыма қанат беріп, ұшырған сен» –деп жұрт алдында мерейін асқақтата көтеретін ақындардың бірден-ақ суып сала беруі арқасына аяздай батып, еңсесін езген.

Ал аймақтың бас ақыны мұнымен әлдеқалай кездесе қалғанда алара қарап, іркіле қалса, кірерге тесік таппай пүшәйман күйге түсетін.

Бас ақынның ішімдікке салынып, маскүнемге айнала бастағанын көргенде бір түрлі айызы қанып: «Өлең киесі қойсын ба, бұл итке сол керек»,- дер еді іштей кіжініп.

Ақыры, редакторға кісі салып жалынып, жалпайып жүріп мәдениет бөлімінің әдеби қызметкерлігіне ауысқан. «Қырсыққанда қымыран іриді» демекші, дәл сол тұста Алматыдан Алмағайып атты ақын келіп, аймақ оқырмандарымен кездесу өткізді. Бірер жас ақын өлең оқыды.

Солардың бірінің өлтірсең де өлең деуге келмейтін өлеңсымағы Алмағайып ақынға ұнап қалса керек . Кездесуге ұйтқы болып отырған үшінші хатшыға қарата: «Сіздердің аймақтарыңызда мына жігіттен басқа ақын жоқ.

Анау ақын, мынау ақын деп жүргендеріңіз – далбаса», -демесі бар емес пе?.. Ол мұның бастығына, бастығы бұған иек қақты. Естідің бе дегені болар?.. Ал мұның бойын «осының соңы немен тынар екен?» деген түйне түйткіл меңдеп бара жатты.

Сүлеймен Баязитов
Бата
Бата


Бір тойға барып едік, кісі көп жиналды. Дастархан басында өзара танысу басталып кетті. Біз аты-жөнімізді атаумен шектелдік. Бұған көңілдері толмады ма, әйтеуір, жаңа таныстарымыз аты- жөндеріне қоса мәдениет қайраткері орден иегері, депутат дегенді қоса айтып, біздің кімдермен дастархандас болу бақытына ие болып отырғанымызды құлағымызға құйып жатты. Бір таңғаларлығы, солардың арасында қайраткер көп еді.

Сол сәт:
Оңымда да қайраткер,
Солымда да қайраткер.
Алдымда да қайраткер,
Артымда да қайраткер.
Шыли қайраткер ішінде,
Еңсемді Алла түсірме.
Арыстандай айбат бер,
Қажымастай қайрат бер.

Аллаһуакбар!- деген өлең шумағы туа қалғаны. Сөз реті келгенде отырғандарға оқып бердім. «Мынауыңыз бата ғой» десті отырғандардың кейбірі.

Бірер айдан соң қайраткер атауы өз ісінің шебері деген сөзбен алмастырылды. Тек көңілді жиырма бестердегі сол қайраткерлердің күні ертең тірі жүріп, жастары жетпіске жете қалса, сол атақты кезінде не үшін алғандарын естеріне түсіре алар ма екен, жоқ әлде...- деген түйне түйткіл меңдеген.

Сүлеймен Баязитов
Беттер: 1 2 3 Келесі Соңғы

Үздік авторлар

1
1

Блогтағы жазбалар