Блоги
Жазбалар лентасы (345) Барлық блогтар Жекелік Ұжымдық
Алға Әлем.Ағзамның ақыр заманы...
(Сықақ)

Ағзамның ақыр заманы...

-Аздап ішеді айыбы,
-Әйтпесе...
-Деп күрісінетін зайыбы.
Соңғы күндері Ағзамды
Танымай қалды.
Сап тыйып жүз грамды,
Құран кәрімді қолына алды.
Төр алдында жүгініп,
Белі бүгіліп,
Еріндері жыбырлап.
Кейде көзі жұмылып отырғаны.
Жүзінен өткеніне опынғаны сезіледі.
Түн баласында жайнамазға жайғасып,
Таң атқанда көз іледі.
-Дәл мендей мінажат етпес сопы-дағы
Шамалы ма дерсің оқығаны.
Оқыса да,
Не керең, не соқыр-дағы.
Әйтпесе ақыр заман болады дегенде,
Неге шошынады
Әлгі молда біткен осындағы?
-Деп тамағын кенеген
Ағзам отырғандарға қарады.
-Тақсыр, сонда жинаған мал-мүлік
Кімге қалады?
-Деп сойдақ шал тіл қатқан.
Ағзам айтарын айта салмай, бірден
Бір мүләйім күйге кірген.
Сонан соң орағытып әріден:
-Қорықпаған бір Алланың кәрінен.
Қозғалақтап ырғалып.
-Құр қалмақшы бәрінен,
Ең бастысы, Иманнан
Пайда жоқ дүние жиғаннан.
Жұмаққа кірмекші өз жанын өзі
Қиған жан.
Өртеңдер мал-мүлікті
Ақыр заман...
-Дей бергені сол еді.
-Кім қашан өледі,
Ақыр заман қашан, қалай келеді,
Оны бір Алла біледі,
-Деп ақырғанда әлдекім
Әйелінің құм болып жігері.
Еңіреп жылап жіберді.
Онсыз да әрең шыдап жүр еді.
-Ақырзаман болад деп,
Мал-қораға ілдіріп қара құлыпты,
Істеп жүрген жұмысын тастап,
Жан-жақтағы балаларын шақыртып,
Жұмыстарын тастатыпты бақырып.
Бір жосын қылық бастап:
-Өлсек, бірге өлеміз.
Ақырзаманды бірге көреміз,
-Дегенді желеу етіп.
Тұрмысы күннен-күнге кері кетіп,
Құруға шақ қалған.
Есік қаққалы тұр деген ақырзаманы
Есік түгілі тесіктен сығаламай...
-Әуелден –ақ жарым ес ең
Ақылың шамалы,
-Деп әйелі, бала-шағасының
Сол сәтте жалтырады табаны,
Жоққа сеніп барынан айырылған-ды.
Кей жандарға не шара?!
Жаңбыр жаумай су болған
Аз емес-ау бейшара.
Тұманданар ақыл-есі, жігері,
Азаматтың ада болса айбыны.

Сүлеймен Баязитов
Алға Әлем.Ар соты алдында.
(Баллада)

Теңіздей тербелген астықты алқапқа көз тіге тұрып осы өңірде 1931- 32 жылдары аштық болып талайлар көмусіз қалған дегенге сену де қиын.
Бұл алайда тоталитарлық жүйенің, бұғаудың шеңгелінде жатқан қазақ қырының бұлтартпас өмір шындығы еді.
Аштық азап
Ақыры жеңгені ме?
Жүріп кетпек алдағы сенгені не?
Жүріп кетпек,
Қалдырып бәрін, бәрін. Әйелі мен бөбегі – Ынтызарын, Ынтызарын...
Жұтады-ау ажал залым...
Қармау керек көз жұмбай тірлік талын.
Жанбай жатып қалайша сөнеді бұл,
Аузынан шағында төгер жалын?
Шақ емес пе,
Өрлейтін өмір төрге?
Өз еркімен,
Қалайша кірмек көрге?
Үзілмесе тірліктің нәзік жібі,
Өмір мұны гүлдентіп, көгертер де.
«Қатын жолда» деуші еді « бала белде»,
Аштан өлмек,
Асы бар жетпесе елге.
Бір таба нан –
Осы үйдің соңғы дәмі,
Дастарханға оралулы жатыр жерде.
Қолтығына сол нанды қысып алып,
(Қара көрер сезінді күшін анық)
Әйелі мен ұлына: «Қош!» деді бұл.

Ар соты  алдында.

- Таңдамақшар күнінде ұшыралық.
-Мен қалайын,
Тастама ұрпағыңды! –
Деп әйелі шырылдап көп жалынды.
Сол бір сәтте тоқтатар күш жоқ еді,
Тілек жоқ ед тоқтатар көк жалынды.
Жалғыз мүдде санасын меңдеді анық,
Елге жетсе жығылмай естен танып.
Табады әлі әйелдің көкесін бұл,
Бала сүйед,
Күні ертең болад қарық.
Осы оймен артына бұрылмады,
Ынтызары «әкелеп» шырылдады.
Соңғы таба нанды да бұл әкетті,
Анық еді аштықтан құтылары.
Әйелі мен баладан күдер үзіп,
Тоқ ел жаққа жөнелді ол бетін түзеп.
Аштық артта біртіндеп қала берді,
Қол бұлғады алдынан өмір қызық.
Қилы-қилы тағдырды бастан кешіп,
Бас та емес,
Емес ол аяқта да,
Ел қатарлы жүретін тірлік кешіп,
Әйел алған,
Түзеген шаңырағын,
Тек үйінен шықпады жамырап үн.
Сәби даусын армандап іңгәлаған,
Шаңырақтың сезеді ол қаңырарын.
Келіп жетті ақыры сексен міне,
Есеп бар ғой өткен жыл, көшкен күнге.
Өкінбейді қарттықтың келгеніне,
Тек өлімнен ет жүрек сескенуде,
Сескенуде .
Ажалмен алысуда,
Күрсінеді кеткендей салы суға.
«Мен қалайын, тастама ұрпағыңды!»
Қайдан жетті таныс үн, таныс тұлға.
Бұған қолын созады, жалынады,
Құлағына жетеді талып және.
Сәби даусы «әкелеп» шырылдаған,
– Бұлар қайтіп, тәңірім-ау, қырылмаған, қырылмаған...
Шал кенет шошынады,
Олар мені жүр екен тосып әлі.
Жанарынан ыстық жас жосылады,
«Айыптымын» дейді де тосылады.
Айыбын ол сол сәтте сезінеді,
Өмірінен өткерген безінеді.
Қылмысы үшін жасаған зар заманда,
Түсіп жатты ол өмір сот тезіне енді.

Сүлеймен Баязитов
Алға Әлем.Ақбалық (Әбділдә) хазірет.
Ақбалық (Әбділдә) хазірет.


Бабамыз Ақбалық хазірет,
Ерекше жаратқан құдірет.
Жиырма жасында жалданып,
Бір сартқа етіпті қызмет.
Ташкентке мал айдап барғанда,
Жол салып арналы орманға,
Медресеге оқуға түсіпті.
Аллаға
Сыйынған тектен тек қалған ба?!
Бұхарда
Сонан соң оқуын жалғаған,
Ізетпен талпынған, талмаған.
Қырық төрт жасында «Хазірет» атанған,
Өмірін еліне арнаған.
Ақылын, білімін, білігін,
Мойындап ұлысы ұлының.
Мұса мырза
Қарындасын қалыңсыз беріпті,
Ұлына Сырымның.
Сартауда мешіт, медресе салдырған,
Білімге сусаған,
Жұртының сусынын қандырған.
Сол жерде мәңгілік мекені,
Бір Алла жарылғар алдынан.


Сүлеймен Баязитов
Еліміздің ертеңі бүгінгі жас ұрпақтың қолында, ал жас ұрпақтың тағдыры-ұстаздардың қолында. Н.Ә. НазарбаевҰстаздық жолда
Егер балалар бірдемені түсінбейтін болса, онда оқытушы оларды кінәлауға тиісті емес, оларға түсіндіре алмай отырған өзін кінәлауға тиіс (с)Ыбырай Алтынсарин
Алға Әлем.Ар соты алдында -2. Ынтызар!!!
Ар соты  алдында -2. Ынтызар!!!

-Туа қалса аман-сау оралар күн,
Іздеп табар белгіден балаларың,-
Дегеннен соң шыққан ек біз де жолға,
Бастан кешіп бірталай қиын-кепті.
Үш күн өтті.
-Аманатын тапсырам бір Алланың,-
Деді дағы жарықтық өтіп кетті.
Аталары жан болыпты өте текті,
Аян берген болар ма Әбекеңе?
Аузына алды соңғы рет - «Хазіреті»
-Хазіреті - осы жер, бейіті- анау,-
Деп Айжан күрсінді.
Әне-міне дегенше пердесін қара түн түрді,
Тас төбеде бұларға тасырайа қарап күн тұрды.
Жер қойнына әкелерін тапсырып,
Қара таспен бетін жауып бастырып,
Дұға оқылып болған соң,
Кейуана аз-маз толғансын.
-Кімге болсын, жан Алла,
Әманда өзің қорғансың,
Айжан менен баласын
Әмсе өзің қолдарсың,-
Осылай деп
Кейуана балаларына бұрылды:
-Бабалардан қалған бұрынғы
Жол осы,- деді жайымен.
-Алланың ұзын құрығы
Мейірімдінің мерейін
Асырмақ түгел етіп кенейін.
Ал, Айжан, енді саған келейін,
Алып кетіп сендерді,
Қол ұшымды берейін.
Не салғанын Алланың
Пешенемнен көрейін...
-Апажан, мен не дейін?
Дегеніңе көнейін,
Тірі қалсақ бірге тірі қалып,
Ажал жетсе өлейін.
Осылай деп алыс жолға аттанған.
Өтті талай өзектен,
Өтті талай шатқалдан.
Өзенді өрлеп,
Орманды төрлеп,
Ашыққанда сыр бермей,
Зорыға жаздап шақ қалған.
Ақыры Алла жарылғап,
Деревняға тап болған.
-Асы бар елге жетеміз,-
Деген үміт ақталған.
Үш баласын кемпірдің,
Колхоздың малын бағуға,
Айжанды монша жағуға,
Алды колхоз қабылдап.
Қу жандары дамылдап,
Аштықтан аман қалған-ды.
Ал кейуана көз жұмған,
Қарғаумен қырсық жалғанды.
Қырсық, шіркін, торлаудай-ақ торлады,
Күйеуі анау болса деген қорғаны.
Ынтызары бір-ақ сәтте көтеріліп ыстығы,
Шырыл қақты, еш уанар болмады.
Есі шығып уатуға тырысты,
Ал баланың тарылды ма тынысы?
Сұлық қалды, өле қалса,
Не болады тіршілігі, жұмысы?
Жылауға да келмей тіпті мұршасы,
Түседі деп бір басыма мұнша сын
Кім ойлаған?
Тас түйін боп бекінді ол,
Дайын еді неге болсын сәтте сол.
Дәрігерге кеп «баня, баня» деп ым қақты,
Сонда жұмыс істеймін деп,
Қазақшалап тіл қатты.
Содан кейін баласын ол ымдады,
Дәрігер болса жалма- жан
Сұлық жатқан Ынтазарды тыңдады.
Сонан кейін бұған қарап: «Корь»,- деген.
-Көрің сенің балаң өлед дегенің бе?
Тұрған сәтте қауіп төніп,
Саған сеніп,
Айтшы өзіңе келмедім бе?-
Дегенінде
Медбике татар әйел мұның сөзін
Аударды дәрігеріне.
-Рахмет маған сендім дегеніне
Тек ...
Осы сәт Айжан оған жалынды,
Сақтап қал деп жалғызымды, жанымды.
Медбике әйел сәл ойланып тұрды да:
-Укол берсек ...
Олай етсек кетеміз ғой құрдымға.
Түсіндірді Айжанға айтып мән-жайды,
«Көндім» деді тағдыр жетіп өліп кетсе,
Жарты ауыз сөз болмайды.
Дәрігер дағы тәуекелге бел буып,
Мүсәпірдің жанын сол сәт тұрды ұғып.
Сырқатқа укол берген-ді,
Кенет бала жатқан сұлық.
Бор-бор боп терледі,
Тынысы да
Бірте-бірте жөнделді.
-Апа,- деді көзін ашып,-
Бері қарай жақынырақ кел,- деді.
Есін жиып, тамақ ішіп,
Ойнайыншы, ішім пысып
Кетті, апа,- дегенде,
Тұрды орнынан Айжан ұшып,
Бір Аллаға, дәрігерлерге,
Алғыс айтып жылады.
Міне осылай сол мұңлықтың
Сөнбей жанды шырағы.
Ал шалына ол кешірімменен қарады,
«Алла әмірі» оны есіне жиі алады.
Ана жүрек мейірімді ғой, мейірімді,
Мәңгіліке сөндірмеген,
Бықсып жатқан шаланы.
Ұрпағының білмей өткен,
-Бұл өмірде барлығын
Қасіретін бар мұның.
Көрге бірге алып түскен пақырды,
Құдай кешсе, мен де кештім кінәсін,-
Дейді дағы
Дұға қылад ауық-ауық ақырын.

Сүлеймен Баязитов
БАЛЫМТАЙҚҰТТЫҚТАУ
жаңа жылдарыңызбен!
Алға Әлем.Шымшымалар - Жаңа!
Алжасты!

Шымшымалар - Жаңа!


Ала құйын албасты,
Той думаннан қалмас-ты.
Ішіп алып анаған,
Қызып қалып мынаған
Құшағына ашып жармасты.
Болған тұста сәбилі,
Әкесін таппай алжасты.


Мақалдарға терең үңілсек!
Аузы-мұрты.


«Қоя жесең қой қалар,
Тарта жесең тай қалар»
Бүйте берсең аштан қатып,
Артыңда мал, жай қалар.
Қатыныңды біреу құшып,
Іріккеніңді ұрттап ішіп,
Аузы-мұрты майланар.

Сүлеймен Баязитов
Алға Әлем.Тіл таным - Иран тілінен енген сөздер
Аспан

Тіл таным - Иран тілінен енген сөздер


Аспан ашық, күн тымық,
Күредік қарды құлшынып.
Осы аспан сөзі де,
Біздің тілге кезінде.
Кіріпті Иран тілінен,
Мағынасы “әуе” екен.
Осыны бүгін білдім мен.


Арай
Ғасырлар бойы сандаған,
Көнеріп, ұмыт қалмаған.
Көп сөздің бірі Арай-ды,
Тамсандырған талайды,
Қосады ақын жырына,
Білгенің жөн мұны да.
Осы сөз қазақ қырына,
Жетіпті Иран жерінен.
Шұғыласын төгіп тұр бүгін,
Тілімнің асқақ төрінен.


Ас
«Ас адамның арқауы,
Сабырлық керек затында».
Бұл мақал Алтай, Арқаға,
Бейтаныс емес затында.
Тағам ғой асқа балама,
“Ас” сөзін жат санама.
Аруақ ырза болсын деп,
Ас берді ел Бабаға.


Алау
Алаулап жанған оттайын,
Жалындап біраз тоқтайын.
Жылылық жұртқа тарасын,
Қызуы қайтпас шоқтайын.


Астана
«Астана»
Басқа да
Сөздердей
Тіліме өң берген,
Шыққанын қай тілден.
Білуді жөн көргем,
Іздедім сөздіктен,
Сонда ғой сөз біткен.
Таптық та,
Таласпа.
Аптықпа,
Сіңіскен Алашқа,
Сөзі бұл Иранның.
Астана- бас қала,
Мемлекет кіндігі.
Бағынар аймақтар.
Деген-ді айғақтар.

Сүлеймен Баязитов
Алға Әлем.Араб тілінен енген сөздер
Алла

Араб тілінен енген сөздер


Осы сөзбен бесігіңде таныстың,
Ер жеткен соң мәңгілікке табыстың.
Мейіріміне бөленген сан мұсылман,
Аллаға сен дей алмайсың, алыспын.
Алла, сірә, басты сөзі Арабтың,
Әлимсақтан әжетіңе жараттың.
Әміріне бір Алланың бойсұнып,
Жазираға ілімін де тараттың.
Осы өлең өріміне өрілген,
Біршама сөз
Бізде қырға керілген.
Арабтардан
Тарағаны дау тудырмас тегінде,
Деген ойға
Ертелі- кеш берілем.


Амал

«Амал айы» өткен соң,
Күн жылынып, ерір тоң.
Дегенде үлкен кісілер,
Наурызды еске түсірер.
Мұнан да басқа «амалдың»
Омонимі бар таласпа.
Күйретіп жаудың қамалын,
Әдісін біліп жол тауып.
Әперген жеңіс Алашқа,
Қолбасшы біліп «амалын».
Сөз мәнін білсе артық па,
Тіл таныр жасқа саналы.

Сүлеймен Баязитов
Алға Әлем.Дұрыстап оқы
Дұрыстап оқы


Ит сабалады,
Жаңбыр абалады.

***
Кеме балтырға өрмеледі,
Кене теңізде тербеледі.

***
Жылан көктен құлады,
Қыран інде тұрады.

***
Инемен киім пішіп,
Қайшымен тіктім ішік.

***
Қоян қойды жаралады,
Қасқыр жымды паналады.

***
Кесе, кесе суға түстім,
Көлге барып, айран іштім.

Сүлеймен Баязитов

Сайт редакциясының

Электронды почтасы:

bioustaz@mail.ru