Блоги
Жазбалар лентасы (359) Барлық блогтар Жекелік Ұжымдық
Алға Әлем.Есепке қалайсың?...
Есепке қалайсың?...

Әжем менің төрт сиыр,
Екі ешкіні сауады.
Неше емшек сауғанын,
Қане кім тез табады.

(жиырма)


Неше мүйіз танада,
Неше табан шанада.
Айта қойшы сана да.

(екі мүйіз танада, екі табан шанада).


Неше көз бар қарғада,
Доңғалақ нешеу арбада.

(екі көз, төрт доңғалақ).


Әкемде де бар көлік,
Шешемде де бар көлік.
Екеуінің нөмірі
Сексен бестен бірі кем.
Қанша сонда болады,
Айта қойшы білсең сен.

(әрқайсының нөмірі қырық екі).


Әнегүні Желтауға үш сағатта шығып ем,
180 - минут жұмсадым сол сапарға бүгін мен.

(екеуінде де үш сағаттан).


Қарақаттың литрі 25 - теңге тұрады,
75 - литр сатсаң сен
Қанша ақша шығады.

(1,875)


Сан басында бір тұрады білесің,
Содан кейін әр ондықтан алады бір үлесін.
Жүзге дейін неше бір бар екенін,
Қане, қайсың білесің?

(бір он рет келеді).


-Еу жұрнағы, - ау жұрнағы
Кей сандарда кезігед.
Атай қойшы сол сандарды
Тұрғаныңда кезі кеп.

(бірден жетіге дейін).


Әр ондықты түгендеп,
Әр жүздікті түгендеп,
Әр мыңдықты жүгендеп,
Тұратұғын бір сан бар.
Нешесі бар жүздікте,
Ал, қанекей, табыңдар!

(нөл жүздікте, 10 - рет кездеседі).

Сүлеймен Баязитов
Алға Әлем.Қара нан
Қара нан

Қышқыл дәмді қара нанды,
Жаратпаушы ем жасымнан,
Ауру шалды ағзамды,
Берекемді қашырған.
Дәрігерлерге амалсыздан қарандым,
Көңілімді сары уайым жайлады.
Дәрігер маған қара нанды қарағым,
-Көп жеу керек деді, бір сәт жайдары,
Сонда білдім қара нанның қуатын,
Дәру екен көп ауруға ол деген,
Бірте-бірте қалпына кеп саулығым,
Бірте-бірте арта берді қуатым
Қара нанды жесін-дер ем сенбеген.

Сүлеймен Баязитов
Алға Әлем.Жасыл ел
Жасыл ел

«Жасыл елдің» мүшесімін мен деген,
Дегенінде ағама мен сенбеп ем.
Ерте тұрып, шайын ішіп, күрек ап,
Шыққанында мен соңынан ерген ем.
Бір көшені кесіп өтіп көлденең,
Көк жиекке ұштасқандай көлбеген.
Көп ұзамай шықтық ауыл шетіне,
Осында екен кәрі мен жас ел деген.
Кеткен екен іске әбден беріліп,
Жалқауланып тұрған жан жоқ керіліп.
Көшеттерді егіп жүрген жұртпенен,
Балаларда мен сияқты елігіп.
Шелек-шелек су әкеліп құяды,
Жұмысшылар, ел ағасы зиялы.
“Жасыл елдің” келешегін сөз етіп,
- Қара шаңды асау желді тияды.
Әрі пана, әрі ауаны тазалап...
Жасыл елдің келешегі ғажап ақ.
«Жасыл елге» қалай үлес қосам деп,
Тұрған ойдан күн ұзаққа мазалап.
Бірақ сәтте ойда жоқта арылдым,
-Сенде мұнда екенсің ғой жарығым.
Шелекке мына ие болда су тасы - деген
Жанды айтқызбай ақ таныдым.
Әпке, әпке-деп, шелекті алдым қолынан.
Су тасыған еріп жұрттың соңынан,
Көшеттерді жұртпен бірге суардым,
«Жасыл елдің» мүшесімін мен енді.
Сөйтіп айым туды бірден оңынан,
«Жасыл елдің»
Игілігін көреді елім соңынан.

Сүлеймен Баязитов
Алға Әлем.Тарих
Тарих

Біздің тарих шиырлы,бұралаңды.
Қызыл қан мен
Көз жастан құралады.
Өзекті өртер өксікті ашып айтпай,
Келе жатыр
Айырылмай мұнар әлі.
Қайран шындық қанша рет тұралады.
О, тәңір-ай, әлдекім тарих десе.
Көз алдыма келтірем мұнараны.
Кавказдағы шыңдардың біріндегі,
Күнді бағып көзі оның ілінбеді.
Сол мұнара секілді біздің тарих,
Құдіретке бас иіп күлімдеді.
Қалған шындық құдірет тасасында,
Сәті түсіп сырыңды ашасың ба.
Бет-бейнеңді мәңгілік өзгерттің бе,
Ұлылықтардың айналып асасына.
Біздің тарих шиырлы,бұралаңды,
Қызыл қан мен
Көз жастан құралады.
Өзекті өртер өксікті ашып айтпай,
Келе жатыр айырылмай мұнар әлі.

Сүлеймен Баязитов
Алға Әлем.Ағзамның ақыр заманы...
(Сықақ)

Ағзамның ақыр заманы...

-Аздап ішеді айыбы,
-Әйтпесе...
-Деп күрісінетін зайыбы.
Соңғы күндері Ағзамды
Танымай қалды.
Сап тыйып жүз грамды,
Құран кәрімді қолына алды.
Төр алдында жүгініп,
Белі бүгіліп,
Еріндері жыбырлап.
Кейде көзі жұмылып отырғаны.
Жүзінен өткеніне опынғаны сезіледі.
Түн баласында жайнамазға жайғасып,
Таң атқанда көз іледі.
-Дәл мендей мінажат етпес сопы-дағы
Шамалы ма дерсің оқығаны.
Оқыса да,
Не керең, не соқыр-дағы.
Әйтпесе ақыр заман болады дегенде,
Неге шошынады
Әлгі молда біткен осындағы?
-Деп тамағын кенеген
Ағзам отырғандарға қарады.
-Тақсыр, сонда жинаған мал-мүлік
Кімге қалады?
-Деп сойдақ шал тіл қатқан.
Ағзам айтарын айта салмай, бірден
Бір мүләйім күйге кірген.
Сонан соң орағытып әріден:
-Қорықпаған бір Алланың кәрінен.
Қозғалақтап ырғалып.
-Құр қалмақшы бәрінен,
Ең бастысы, Иманнан
Пайда жоқ дүние жиғаннан.
Жұмаққа кірмекші өз жанын өзі
Қиған жан.
Өртеңдер мал-мүлікті
Ақыр заман...
-Дей бергені сол еді.
-Кім қашан өледі,
Ақыр заман қашан, қалай келеді,
Оны бір Алла біледі,
-Деп ақырғанда әлдекім
Әйелінің құм болып жігері.
Еңіреп жылап жіберді.
Онсыз да әрең шыдап жүр еді.
-Ақырзаман болад деп,
Мал-қораға ілдіріп қара құлыпты,
Істеп жүрген жұмысын тастап,
Жан-жақтағы балаларын шақыртып,
Жұмыстарын тастатыпты бақырып.
Бір жосын қылық бастап:
-Өлсек, бірге өлеміз.
Ақырзаманды бірге көреміз,
-Дегенді желеу етіп.
Тұрмысы күннен-күнге кері кетіп,
Құруға шақ қалған.
Есік қаққалы тұр деген ақырзаманы
Есік түгілі тесіктен сығаламай...
-Әуелден –ақ жарым ес ең
Ақылың шамалы,
-Деп әйелі, бала-шағасының
Сол сәтте жалтырады табаны,
Жоққа сеніп барынан айырылған-ды.
Кей жандарға не шара?!
Жаңбыр жаумай су болған
Аз емес-ау бейшара.
Тұманданар ақыл-есі, жігері,
Азаматтың ада болса айбыны.

Сүлеймен Баязитов
Алға Әлем.Ар соты алдында.
(Баллада)

Теңіздей тербелген астықты алқапқа көз тіге тұрып осы өңірде 1931- 32 жылдары аштық болып талайлар көмусіз қалған дегенге сену де қиын.
Бұл алайда тоталитарлық жүйенің, бұғаудың шеңгелінде жатқан қазақ қырының бұлтартпас өмір шындығы еді.
Аштық азап
Ақыры жеңгені ме?
Жүріп кетпек алдағы сенгені не?
Жүріп кетпек,
Қалдырып бәрін, бәрін. Әйелі мен бөбегі – Ынтызарын, Ынтызарын...
Жұтады-ау ажал залым...
Қармау керек көз жұмбай тірлік талын.
Жанбай жатып қалайша сөнеді бұл,
Аузынан шағында төгер жалын?
Шақ емес пе,
Өрлейтін өмір төрге?
Өз еркімен,
Қалайша кірмек көрге?
Үзілмесе тірліктің нәзік жібі,
Өмір мұны гүлдентіп, көгертер де.
«Қатын жолда» деуші еді « бала белде»,
Аштан өлмек,
Асы бар жетпесе елге.
Бір таба нан –
Осы үйдің соңғы дәмі,
Дастарханға оралулы жатыр жерде.
Қолтығына сол нанды қысып алып,
(Қара көрер сезінді күшін анық)
Әйелі мен ұлына: «Қош!» деді бұл.

Ар соты  алдында.

- Таңдамақшар күнінде ұшыралық.
-Мен қалайын,
Тастама ұрпағыңды! –
Деп әйелі шырылдап көп жалынды.
Сол бір сәтте тоқтатар күш жоқ еді,
Тілек жоқ ед тоқтатар көк жалынды.
Жалғыз мүдде санасын меңдеді анық,
Елге жетсе жығылмай естен танып.
Табады әлі әйелдің көкесін бұл,
Бала сүйед,
Күні ертең болад қарық.
Осы оймен артына бұрылмады,
Ынтызары «әкелеп» шырылдады.
Соңғы таба нанды да бұл әкетті,
Анық еді аштықтан құтылары.
Әйелі мен баладан күдер үзіп,
Тоқ ел жаққа жөнелді ол бетін түзеп.
Аштық артта біртіндеп қала берді,
Қол бұлғады алдынан өмір қызық.
Қилы-қилы тағдырды бастан кешіп,
Бас та емес,
Емес ол аяқта да,
Ел қатарлы жүретін тірлік кешіп,
Әйел алған,
Түзеген шаңырағын,
Тек үйінен шықпады жамырап үн.
Сәби даусын армандап іңгәлаған,
Шаңырақтың сезеді ол қаңырарын.
Келіп жетті ақыры сексен міне,
Есеп бар ғой өткен жыл, көшкен күнге.
Өкінбейді қарттықтың келгеніне,
Тек өлімнен ет жүрек сескенуде,
Сескенуде .
Ажалмен алысуда,
Күрсінеді кеткендей салы суға.
«Мен қалайын, тастама ұрпағыңды!»
Қайдан жетті таныс үн, таныс тұлға.
Бұған қолын созады, жалынады,
Құлағына жетеді талып және.
Сәби даусы «әкелеп» шырылдаған,
– Бұлар қайтіп, тәңірім-ау, қырылмаған, қырылмаған...
Шал кенет шошынады,
Олар мені жүр екен тосып әлі.
Жанарынан ыстық жас жосылады,
«Айыптымын» дейді де тосылады.
Айыбын ол сол сәтте сезінеді,
Өмірінен өткерген безінеді.
Қылмысы үшін жасаған зар заманда,
Түсіп жатты ол өмір сот тезіне енді.

Сүлеймен Баязитов
Алға Әлем.Ақбалық (Әбділдә) хазірет.
Ақбалық (Әбділдә) хазірет.


Бабамыз Ақбалық хазірет,
Ерекше жаратқан құдірет.
Жиырма жасында жалданып,
Бір сартқа етіпті қызмет.
Ташкентке мал айдап барғанда,
Жол салып арналы орманға,
Медресеге оқуға түсіпті.
Аллаға
Сыйынған тектен тек қалған ба?!
Бұхарда
Сонан соң оқуын жалғаған,
Ізетпен талпынған, талмаған.
Қырық төрт жасында «Хазірет» атанған,
Өмірін еліне арнаған.
Ақылын, білімін, білігін,
Мойындап ұлысы ұлының.
Мұса мырза
Қарындасын қалыңсыз беріпті,
Ұлына Сырымның.
Сартауда мешіт, медресе салдырған,
Білімге сусаған,
Жұртының сусынын қандырған.
Сол жерде мәңгілік мекені,
Бір Алла жарылғар алдынан.


Сүлеймен Баязитов
Еліміздің ертеңі бүгінгі жас ұрпақтың қолында, ал жас ұрпақтың тағдыры-ұстаздардың қолында. Н.Ә. НазарбаевҰстаздық жолда
Егер балалар бірдемені түсінбейтін болса, онда оқытушы оларды кінәлауға тиісті емес, оларға түсіндіре алмай отырған өзін кінәлауға тиіс (с)Ыбырай Алтынсарин
Алға Әлем.Ар соты алдында -2. Ынтызар!!!
Ар соты  алдында -2. Ынтызар!!!

-Туа қалса аман-сау оралар күн,
Іздеп табар белгіден балаларың,-
Дегеннен соң шыққан ек біз де жолға,
Бастан кешіп бірталай қиын-кепті.
Үш күн өтті.
-Аманатын тапсырам бір Алланың,-
Деді дағы жарықтық өтіп кетті.
Аталары жан болыпты өте текті,
Аян берген болар ма Әбекеңе?
Аузына алды соңғы рет - «Хазіреті»
-Хазіреті - осы жер, бейіті- анау,-
Деп Айжан күрсінді.
Әне-міне дегенше пердесін қара түн түрді,
Тас төбеде бұларға тасырайа қарап күн тұрды.
Жер қойнына әкелерін тапсырып,
Қара таспен бетін жауып бастырып,
Дұға оқылып болған соң,
Кейуана аз-маз толғансын.
-Кімге болсын, жан Алла,
Әманда өзің қорғансың,
Айжан менен баласын
Әмсе өзің қолдарсың,-
Осылай деп
Кейуана балаларына бұрылды:
-Бабалардан қалған бұрынғы
Жол осы,- деді жайымен.
-Алланың ұзын құрығы
Мейірімдінің мерейін
Асырмақ түгел етіп кенейін.
Ал, Айжан, енді саған келейін,
Алып кетіп сендерді,
Қол ұшымды берейін.
Не салғанын Алланың
Пешенемнен көрейін...
-Апажан, мен не дейін?
Дегеніңе көнейін,
Тірі қалсақ бірге тірі қалып,
Ажал жетсе өлейін.
Осылай деп алыс жолға аттанған.
Өтті талай өзектен,
Өтті талай шатқалдан.
Өзенді өрлеп,
Орманды төрлеп,
Ашыққанда сыр бермей,
Зорыға жаздап шақ қалған.
Ақыры Алла жарылғап,
Деревняға тап болған.
-Асы бар елге жетеміз,-
Деген үміт ақталған.
Үш баласын кемпірдің,
Колхоздың малын бағуға,
Айжанды монша жағуға,
Алды колхоз қабылдап.
Қу жандары дамылдап,
Аштықтан аман қалған-ды.
Ал кейуана көз жұмған,
Қарғаумен қырсық жалғанды.
Қырсық, шіркін, торлаудай-ақ торлады,
Күйеуі анау болса деген қорғаны.
Ынтызары бір-ақ сәтте көтеріліп ыстығы,
Шырыл қақты, еш уанар болмады.
Есі шығып уатуға тырысты,
Ал баланың тарылды ма тынысы?
Сұлық қалды, өле қалса,
Не болады тіршілігі, жұмысы?
Жылауға да келмей тіпті мұршасы,
Түседі деп бір басыма мұнша сын
Кім ойлаған?
Тас түйін боп бекінді ол,
Дайын еді неге болсын сәтте сол.
Дәрігерге кеп «баня, баня» деп ым қақты,
Сонда жұмыс істеймін деп,
Қазақшалап тіл қатты.
Содан кейін баласын ол ымдады,
Дәрігер болса жалма- жан
Сұлық жатқан Ынтазарды тыңдады.
Сонан кейін бұған қарап: «Корь»,- деген.
-Көрің сенің балаң өлед дегенің бе?
Тұрған сәтте қауіп төніп,
Саған сеніп,
Айтшы өзіңе келмедім бе?-
Дегенінде
Медбике татар әйел мұның сөзін
Аударды дәрігеріне.
-Рахмет маған сендім дегеніне
Тек ...
Осы сәт Айжан оған жалынды,
Сақтап қал деп жалғызымды, жанымды.
Медбике әйел сәл ойланып тұрды да:
-Укол берсек ...
Олай етсек кетеміз ғой құрдымға.
Түсіндірді Айжанға айтып мән-жайды,
«Көндім» деді тағдыр жетіп өліп кетсе,
Жарты ауыз сөз болмайды.
Дәрігер дағы тәуекелге бел буып,
Мүсәпірдің жанын сол сәт тұрды ұғып.
Сырқатқа укол берген-ді,
Кенет бала жатқан сұлық.
Бор-бор боп терледі,
Тынысы да
Бірте-бірте жөнделді.
-Апа,- деді көзін ашып,-
Бері қарай жақынырақ кел,- деді.
Есін жиып, тамақ ішіп,
Ойнайыншы, ішім пысып
Кетті, апа,- дегенде,
Тұрды орнынан Айжан ұшып,
Бір Аллаға, дәрігерлерге,
Алғыс айтып жылады.
Міне осылай сол мұңлықтың
Сөнбей жанды шырағы.
Ал шалына ол кешірімменен қарады,
«Алла әмірі» оны есіне жиі алады.
Ана жүрек мейірімді ғой, мейірімді,
Мәңгіліке сөндірмеген,
Бықсып жатқан шаланы.
Ұрпағының білмей өткен,
-Бұл өмірде барлығын
Қасіретін бар мұның.
Көрге бірге алып түскен пақырды,
Құдай кешсе, мен де кештім кінәсін,-
Дейді дағы
Дұға қылад ауық-ауық ақырын.

Сүлеймен Баязитов
БАЛЫМТАЙҚҰТТЫҚТАУ
жаңа жылдарыңызбен!

Сайт редакциясының

Электронды почтасы:

bioustaz@mail.ru

Блогтағы жазбалар

Қазақ пен арақ
Қазақ пен арақ
7 қазан 2017 - Алға Әлем. - 0 - 0
Коррупция
Коррупция
5 қазан 2017 - Алға Әлем. - 0 - 0
Әнші Шақтай -  Айдындағы аққулар.
Әнші Шақтай - Айдындағы аққулар.
21 қыркүйек 2017 - Алға Әлем. - 0 - 0
Тек ақылмен...
Тек ақылмен...
21 қыркүйек 2017 - Алға Әлем. - 0 - 0
Askar Karabshayev
Өз ойым
4 қыркүйек 2017 - My diary - 0 - 0