Мезозой және кайназой заманындағы тіршіліктің дамуы

12 маусым 2015 - Бағияш Таңжарова

«Еліміздің ертеңі бүгінгі ұрпақтың қолында, ал ұрпақтың тағдыры ұстаздың қолында»

Н.Ә.Назарбаев.

Сабақтың тақырыбы: § 51.Мезозой және кайназой заманындағы тіршіліктің дамуы.

nСабақтың мақсатыМезазой және кайназой заманындағы тіршіліктің өзгеруі туралы толық

түсінік беру.

nКүтілетін нәтиже

Оқушылар мезозой және кайназой заманындағы тіршіліктің дамуы

және жануарлар мен өсімдіктер әлемі туралы түсініп біледі


Сабақтың түрі: Жаңа сабақты түсіндіруСабақтың өту әдісі: ауызша — баяндау, сұрақ жауап арқылыСабақтың көрнекілігі: слайд, маркер, плакат, тірек сызба, кеспе қағаздар

Сабақтың пән аралық байланысы: География, тарих
Сабақтың барысы:І. Ұйымдастыру кезеңі

n2. “Құпия хат” үй тапсырмасын тексеру

n3.Жаңа сабақ

n4. Венн диаграммасы

n5. Сергіту сәті

n6. Сабақты қорытындылау

n7. Рефлексия

n8. Үйге тапсырма беру

n9. Б а ғ а л а у

Сыныпты топқа бөлу

1. топ Мезазой 2. топ Кайназой

2. Құпия хат

n1. Полезой неше кезеңді қамтиды?

n2. Риниофиттер дегеніміз не?

n3. Кембрий кезеңіне қысқаша сипаттама.

n4.Ордовик кезеңіне қысқаша сипаттама.

n5. Силур кезеңіне қысқаша сипаттама.

n6. Девон қандай кезең?

n7. Карбон қандай кезең?

n8. Пермь қандай кезең?

n9. Кембрий қандай кезең?

n10. Ерте палеозой және соңғы палеозой несімен ерекшеленеді?

3. Жаңа сабақты баяндау.Мезозой — Жер тарихының, палеозой мен кайнозой арасындағы эрасы және соған сәйкес келетін тау жыныстарының қабаты. Мезозой эрасын 1841 жылы ағылшын геологі Джордж Филлипс бөліп көрсеткен. Мезозой эрасы төменнен жоғары қарай триас, юра және бор кезеңдеріне бөлінеді. Жаратылыстану ғылымдарының әдістері бойынша бұдан бұрынғы 235, 10 — 66, 3 миллион жылдар аралығын қамтиды. Жердің даму тарихының бұдан 248 — 65 млн. жыл бұрынғы уақыт аралығын қамтитын, кембрийге дейінгі эрадан есептегенде екінші эрасы; үш кезеңге — триас, юра және бор кезеңдеріне жіктеледі.

Триас жүйесі' (кезеңі)- триас (trіas – үштік, орталығы Еуропаның геологиялық қимасындағы үш түрлі қабаттың біріктірілуіне байланысты аталған) – мезозой эратемасының ең төменгі тау жыныстары қабаттары және олардың жиылған уақыты (251 — 199, 6 млн жыл). Триас (грек. Ӏгіаз — үштік) — «триас жүйесі» және «триас кезеңі» терминдерінің қысқаша атауы. Жоғарғы палеозойдағы тіршілік иелерінің жаппай қырылуы нәтижесінде, триаста көптеген жаңа фауна мен флора элементтері дүниеге келді. Олардың ішінде аммониттер (Ammonoidea), осы күнгі коралдар, әр — түрлі моллюскілер (Mollusca), динозаврлар және кейбір жалаңұрықтылар (Gymnospermae) болған.
Юра жүйесі немесе Юра кезеңі — мезозой заманын құрайтын үш кезеңнің бірі.

Триас пен бор арасында орналасқан юра кезеңі осыдан 199, 6 млн жылдан 145, 5 млн жылға дейін созылады. Ең кең тараған тау жыныстары саз балшық, ізбесті құмдақ және әктас болып, юра кезеңі 11 ярусқа бөлінеді (геттанг, синемюр, плинсбах, тоар, аален, байос, бат, келловей, оксфорд, киммеридж, титон).Орбинь жасады, ол юра жүйесін 10 жікқабатқа бөлген.¢Көптеген басқа омыртқасыздармен бірге брахиоподтар, қосқақпалылар және аммониттер кең тараған.

Юра кезеңінде рептилиялар жер мен суда көп кездесіп, сүтқоректілер саны аз, көбінесе түңгі өмір сүрген деп есептеледі. Алғаш құстар, оның ішінде археоптерикс кеш юра кезінде пайда болған. Юра кезеңі – мезозой дәуірінің триастан кейінгі, бордан бұрынғы орта кезеңі және сол кездерде жаралған тау жыныстарының қат — қабаттары. Юра жүйесі осыдан 199, 6 миллион жыл бұрын басталып, 145, 5 миллион жыл бұрын аяқталған, ұзақтығы шамамен 54, 1 миллион жыл. Оны неміс жаратылыстанушы А. Гумбольд Швейцария мен Францияның Юра тауларында анықтап (1822), француз геологы А. Броньяр жеке жүйеге бөліп, қазіргі атымен атаған (1829). Юра жүйесінің жікқабаттық шкаласын алғаш француз палеонтологы А. Д
Бор кезеңі – мезозой заманына кіретін үш кезеңнің үшіншісі. 145, 5 млн. жыл бұрын басталып 65, 5 млн. жыл бұрын аяқталған. Бор кезеңі Англияның Дувр қаласы маңындағы ағылш.White Cliffs (Ақ Жартас) деген жерде бордың жинақталуымен және көптеген омыртқалы мен омыртқасыздардың, оның ішінде динозаур, мозазаур, ихтиозаур және плезиозаурлардың жаппай қырылуымен белгіленеді.
Соңғы деректер бойынша шамамен 93 млн жыл бұрын жанартау белсенділігі қазіргі деңгейден 300 — 500 есе көбейген. Жанартау қарқындылығы көбінесе қазіргі Кариб теңізінде болған. Атмосфераға көмір қышқылды газ көп мөлшерімен түскен, ал оттегі азайып әкті қабықшасы бар фораменифера деген бір жасушалы жәндіктер жаппай қырылған. Бұлардың сүлделері бор болып жетілді.
Мезозой заманы1. Триас кезеңі 35 млн жылға созылған
2. Юра кезеңі 60 млн жылға созылған
3. Бор кезеңі 70 млн жылға созылған

Триас кезеңі Юра кезеңі

Бор кезеңі

Кайназой

Ароморфоз:

-Адамның пайда болуы

-Жануарлар мен өсімдіктер әлемінің дамуына адамдардың араласуы.

-Нәтижесінде осы күнгі биоценоздардың түзілуі

  1. Палеоген
  2. Неоген
  3. Антропоген(төрттік)

Палеоген: 41 миллион жылға жуық созылды.

— мәңгі жасыл манголия, лавр ағашы, пальма, бамбуктер

-Жылу сүйгіш ағаштар: фикус, эвкалипт, нан ағашы

— құстардың денесінде ауа қапшықтарының пайда болуы

-Сүтқоректілердің тістері, төрт камералы жүрек

-3 башпайлы жылқы – гиппариондар

-Құстардан түйеқұстар

Неоген:

-Құрлықта құйрықты және құйрықсыз бақалар;

— Жорғалаушылардан: тасбақалар, крокадил, жыландар

-Сүтқоректілердің көп отряды, приматтар отряды

-Ашық кеңістікте мекендеген адамтектес маймылдың ұрпақтары – адамдар.

-Горилла мен шимпанзе

Антропоген

Мұздық ғасыр – плейстоцен

Соңғы ғасыр – голоцен

Дегенерация:

-Мастодонттар (ертедегі пілдер), мамонттар,қылыш тісті жолбарыстар, алып жалқау аңдар, жылқыларды жойылуы

4. Венн диаграммасы

5. Сергіту сәті

6. Сабақты қорытындылау: Бейне жазба тамашалау.

7. Эссе жазу

Оқушыларды бағалау: Бағалау парақшаларына қарап бағалау.

Сабақ жоспарлары сайты,      www.jospar.kz - 1119798

Пікірлер (1)
Базаргул Агимбекова # 16 маусым 2015 в 23:27 0
Дидактикалық материалдар білімді жүйелеп, іс- тәжірибелік бағытты күшейтеді.

Сайт редакциясының

Электронды почтасы:

bioustaz@mail.ru

Блогтағы жазбалар