Жыр жазамын Абайдың үлгісімен

29 ақпан 2016 - Құралай Орманова

Алматы  облысы,

Райымбек  ауданы

Сарыжаз  орта  мектебінің

қазақ  тілі  мен  әдебиеті пәні мұғалімі

Сығай  Самал Мәдеспанқызы

 

   Сабақтың  тақырыбы:  «Жыр жазамын  Абайдың үлгісімен»   Абай  өлеңдері  мен  Мұқағали  өлеңдеріндегі үндестік

    Сабақтың  мақсаты         1.    Абай  өлеңінің  үлгісінде  Мұқағали  өлеңінің  құрылысын  танып-білу              

    2.    Өлең  құрылысына  қарай  талдауға  машықтандыру. Мұқағали  поэзиясының  өлең  құрылысының  үлгілері  Абай  әдісіне  тән  екенін  аңғарту.                                                                                                                                   

  3. Поэзияны  сүюге, Отанын, елін, жерін  сүюге  тәрбиелеу.                                                  

    Сабақтың  түрі:  Бекіту         

                                                                                                      

 Сабақтың  көрнекілігі :      Сызбалар  мен  кестелер, Абай  және  Мұқағалидың  портреті                                                                                                                

      Пәнаралық  байланыс      Қазақ  тілі, география                                                           

       Сабақтың  өту  барысы

  Ұйымдастыру

Оқушыларды  екі  топқа  бөлу

  Абай   тобы

Мұқағали   тобы

 « Ой  қозғау»  сатысы

«Қазақтың  бас  ақыны-Абай  Құнанбаев. Онан  асқан  бұрын-соңды  заманда  қазақ  баласында  біз  білетін  ақын  болған  жоқ.Абай  көсем ,үлгі  шығарып, өнеге  жайғыш  болған. Абайда  өлең  сөздің  неше  үлгісі,өрнегі  табылады» деп  жазды  Ахмет  Байтұрсынов.

«Тану»  сатысы

       Мұқағалидың  қысқаша  өмірбаяны, Абайдың  қысқаша  өмірбаяны.                          Ең  алғашқы  шығармалары.                                                                                                  Абай  мен  Мұқағалидың  идеясы  бір  өлеңдерін  талдау.                                                           1. «Өлең  сөздің  патшасы»                                                                                                                                             «Қара  өлең»                                                                                                                                                           2  «Жазғытұры»                                                                                                                         «Күн  жылыған, жер  жібіген»                                                                                                                 3. «Қыс»                                                                                                                                        «Қыс  келген  күн»                                   

4. «Әбдірахман  өлгенде»

«Майгүлге»

5.Соқ  жүрек

Ауру  жүрек

«Зерделеу»сатысы

 

   Абайға  дейінгі  қазақ  поэзиясында

1.     Қара  өлең  ұйқасы

2.     Кезекті  ұйқас

3.     Шұбыртпалы  ұйқас

4.     Ерікті  ұйқас

Ал  Абай  ашқан  ұйқастар

1.     Шалыс  ұйқас

2.     Егіз  ұйқас

3.     Аралас  ұйқас

І«Қара  өлең  ұйқасы

 

Абайға  дейінгі  ұйқас  түрлеріне  екі  ақынның  өлеңдерін  оқу

Абайдың «Ауру  жүрек», «Білектей  арқасында  өрген  бұрым», «Мәз  болады  болысың», «Күз», «Қыс».

Мұқағалидың  «Бесік  басында», «Жұмыстан  соң», «Жастық», «Сағым», «Қасым  солай  болмаса...», «Хантәңірі», «Қара  өлең»  т.бйы

ІІ.Шұбыртпалы  ұйқас

Абайдың  «Оспанға», «Ішім  өлген, сыртым  сау»  ,«Балалық  өтті»

 

Мұқағалидың  «Туған  жерге», «Махамбеттер, Абайлар-ай», «Бақытым  менің  алыста»

 

 

ІІІ. Ерікті ұйқас

Мұқағалидың  «Қайран  жандар», «Қайран  бауыр» , «Шаршадым, білем», «Жаз  едім  кеше», «Болады  деп  арманда!»  

 

Абайдың  «Жаз», «Күлембайға», «Көжекбайға»

 

 

 

 Абай  «Қайғы  шығар  ілімнен», «Заман  ақыр  жастары»,

Мұқағали «Өмір  сүрейік  алмасып»  6-шумақ

Абай  ашқан  ұйқас  түрлері

І. Шалыс  ұйқас

 Абай  «Көкала  бұлт  сейіліп», «Қараңғы  түнде  тау  қалғып»,

Қараңғы  түнде  тау  қалғып,            а

Ұйықыға  кетер  балбырап.               б

Даланы  жым-жырт  дел-сал  ғып,    а

Түн  басады  салбырап.                      б   

               «Адамның  кейбір  кездері», «Әсемпаз  болма  әрнеге»                              Мұқағалидың   «Автограф», «Естелік», «Аякөз-Ару», «Шұғыла –арман»

 Абай «Жастықтың  оты  жалындап», «Қызарып, сұрланып», «Менсінбеуші  ем  наданды», «Не  іздейсің?», «Жүрегім, ойбай, соқпа  енді!» т.б.

Жас  өмір, саған  өкпем  жоқ,                а

Көктем  боп  тұрдың  сан  жылдар.     б

 

Жеткенде  жеріп  кеткем  жоқ,              а

Өктем  боп  талай  тағдырлар.               б

ІІ. Егіз  ұйқас

Абай «Сегіз  аяқ», «Бойы  бұлғаң»

Өз  ойында ,                                 а            4

Тұл  бойында                               а            4

          Бір  міні  жоқ  бендесін,    б            7

Түзде  мырзан,                             в             4

Үйде  сырдан,                               в             4

Сөзі  қылжаң  еркесіп.                 б            7

 

 Мұқағалидың  «Құмған  алған», «Ақынды ақын  оятпаса  ол  қайғы», «Төрт  құс  сатып  әпердім  төрт  балама»

Құмған  алған,                                а         4

Суға  барған,                                   а         4

          Сұлуымды  сағындым.         б        6

Сырғаланған,                                   в         4

Қуған  арман.                                   в         4

           Құлынымды  сағындым.      б         6

 

Абай  «Бойы  бұлғаң», «Сегіз  аяқ»

 

ІІІ. Аралас  ұйқас

Абай «Ғылым  таппай  мақтанба!»

Мұқағали  «Жоқ, дәрігер!», «Өмір  сүрейік  алмасып»  Бұл  өлеңнен  қара  өлең, шұбыртпалы, кезекті  және  шалыс  ұйқасты  табуға  болады.

 

 

    Буын

Аралас  буын

 Мұқағали    «Несіне  ойланасың?»

Абай    «Сегіз  аяқ», « Бойы  бұлғаң»

 

Абай  өлеңдеріндегі    бунақтардағы   аралас  буындар

 

 Дем  алысы|үскірік|аяз  бен  қар,

Кәрі  құдаң -|  қыс  келіп,|әлек  салды.

Ұшпадай| бөркін  киген|  оқшырайтып,

Аязбенен  |қызарып|  ажарланды.|

Мұқағали

Менің  де  бір | шуағым  бар  |жинаған,

Бұлтты  күндей  |буырқанам,|қиналам,

Өзімді  емес ,|өзгелерді|  жылтайын,

Жарық  дүние|  жақсылығыңды  |қи  маған!

«Жинақтау » сатысы

 

Абай  мен  Мұқағали  өлеңдерін  сатылай  кешенді  талдау.

 «Ой  толғаныс»  сатысы

«Жыр  жазамын  Абайдың  үлгісімен» Абай  үлгісімен  өлең   құрастыру

Абай  «Мен  жазбаймын  өлеңді  ермек  үшін»

Мұқағали  «Мен  дағы  өлең  жазбаймын»

Тамағы тоқтық,

Жұмысы жоқтық,

Аздырар адам баласын.

Таласып босқа,

Жау болып досқа,

Қор болып құрып барасың.

Өтірік шағым толды ғой,

Өкінер уақытың болды ғой.

                      («Сегіз аяқ»)

Қазағым, елім,

Қайқайып белің

Сынуға тұр таянып.

Талауда малың,

Қамауда жаның,

Аш көзіңді оянып.

    (А.Байтұрсынов  «Жиған-терген»)

 

Жаздай ойланып,

Қаздай айналып,

Қондым-ау саған  жұртым деп.

Басым айналып,

Тілім байланып,

Соғады  жүрек  лүпілдеп.

    (М.Мақатаев «Бәрібір сенің  ұлыңмын»)

Бағалау

Үйге  тапсырма.

«Жыр  жазамын  Абайдың  үлгісімен»  Ой  толғау

Осыған ұқсас жазбалар:

Қазақ әдебиетіАлпамыс батыр жырының кейіпкерлері

Қазақ әдебиетіАйтыс- халық қазынасы

Қазақ әдебиетіД.Исабеков "Ата үміті" (1 сағаты)

Қазақ әдебиетіС. Дөнентаевтың "Заман кімдікі", «Бозторғай» өлеңі

Қазақ әдебиетіҚозыкүрең (2сағаты)

Сабақ жоспарлары сайты,      www.jospar.kz - 1119646

Пікірлер (1)
Базаргүл Алтынбекқызы # 2 наурыз 2016 в 22:43 0
Қазақтың ұлы данасы Абай мен кемеңгер ақынымыз Мұқағалидың өлеңдерінің мазмұны мен мағынасы керемет адамға шабыт беретін дүниелер, мәңгі өлмейтін мұралар емес пе!

Сайт редакциясының

Электронды почтасы:

bioustaz@mail.ru

Блогтағы жазбалар